Finansowy Instrument Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE

Projekt ustawy o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE (FIZB) stanowi element krajowej implementacji mechanizmów finansowych przewidzianych w rozporządzeniu Rady (UE) 2025/1106 z dnia 27 maja 2025 r. ustanawiającym Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (“instrument SAFE”) przez Wzmocnienie Europejskiego Przemysłu Obronnego. Rozporządzenie SAFE jako akt prawa wtórnego Unii Europejskiej o bezpośrednim stosowaniu, wymaga jednak przyjęcia na poziomie krajowym odpowiednich rozwiązań instytucjonalnych, finansowych i proceduralnych umożliwiających jego skuteczne i zgodne z prawem wykonanie. W dniu 28 listopada 2025 r. Rzeczpospolita Polska złożyła wniosek o pomoc finansową w formie pożyczki, wraz z planem inwestycji w europejskim przemyśle obronnym, opiewający na kwotę 43.734.100.805,00 EUR. Środki te przeznaczone są na finansowanie zadań realizowanych na zasadzie współpracy, związanych z pozyskaniem towarów, usług i robót budowlanych objętych zakresem stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/81/WE z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania niektórych zamówień na roboty budowlane, dostawy i usługi przez instytucje lub podmioty zamawiające w dziedzinach obronności i bezpieczeństwa i zmieniającej dyrektywy 2004/17/WE i 2004/18/WE oraz związanych z pozyskaniem innych produktów do celów obronnych. W marcu 2026 r. planowane jest zawarcie umowy pożyczkowej z Komisją Europejską i do tego czasu konieczne jest wejście w życie projektowanej ustawy. Celem projektowanej ustawy jest stworzenie spójnych i jednoznacznych ram prawnych dla: • zaciągnięcia przez Rzeczpospolitą Polską pożyczki SAFE za pośrednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego, • gromadzenia, zarządzania i wydatkowania środków pochodzących z tej pożyczki oraz ze środków krajowych, • finansowania i współfinansowania zadań kwalifikowanych do instrumentu SAFE, • zapewnienia terminowej obsługi zobowiązań finansowych oraz spłaty pożyczki SAFE, • ustanowienia systemu kontroli i audytu, zgodnego z wymogami prawa Unii Europejskiej oraz krajowych przepisów o finansach publicznych. Projektowana ustawa odpowiada na potrzebę zwiększenia zdolności państwa do szybkiego uruchamiania znaczących nakładów inwestycyjnych w obszarze bezpieczeństwa i obronności, przy jednoczesnym zachowaniu stabilności finansów publicznych oraz przejrzystości gospodarowania środkami publicznymi. Alokacja niskooprocentowanych środków pochodzących z instrumentu SAFE w przemyśle obronnym pozwoli także na pozyskanie nowych zdolności Sił Zbrojnych RP.

Projekt ustawy przewiduje utworzenie Finansowego Instrumentu Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE jako wyodrębnionego instrumentu finansowego prowadzonego przez Bank Gospodarstwa Krajowego, działający w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa. Wybór BGK jako instytucji obsługującej FIZB wynika z jego statusu państwowego banku rozwoju, doświadczenia w obsłudze funduszy, instrumentów zwrotnych oraz współpracy z instytucjami Unii Europejskiej. FIZB obsługiwany jest przez BGK. Uprawnionymi do środków z FIZB są ministrowie z kilku resortów, których projekty zostały uwzględnione i zaakceptowane przez KE w ramach planu inwestycji w europejskim przemyśle obronnym. Ponadto pożyczka SAFE nie jest pożyczką zaciągniętą przez poszczególne resorty w zakresie realizowanych (finansowanych z SAFE) zadań. Pożyczkobiorcą jest BGK, gwarantem zaś pożyczki jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. Środki FIZB pochodzą z pożyczki SAFE oraz z określonych w ustawie środków krajowych i zagranicznych. Projektowana regulacja w sposób jednoznaczny rozdziela środki pochodzące z pożyczki SAFE od innych źródeł finansowania, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania zgodności z zasadami kwalifikowalności wydatków określonymi w rozporządzeniu SAFE. Środki z pożyczki SAFE wypłacane są przez KE na podstawie umowy pożyczki i porozumienia operacyjnego. Przeznaczone są wyłącznie na finansowanie zadań w zakresie zakwalifikowanym do instrumentu SAFE, w tym tej części, która została zrealizowana przed wejściem w życie projektowanej ustawy, tj. od dnia 29 maja 2025 r., czyli od wejścia w życie rozporządzenia SAFE. W tym zakresie ustawa przewiduje zwrot poniesionych kosztów do Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych. Ustawa precyzyjnie określa przeznaczenie środków FIZB, w tym finansowanie i współfinansowanie zadań, obsługę i spłatę pożyczki SAFE, realizację zobowiązań wynikających z gwarancji Skarbu Państwa oraz zwrot wydatków poniesionych przed wejściem w życie projektowanej ustawy przez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych na zadania, które zostały zakwalifikowane do instrumentu SAFE. Rozporządzenie SAFE przewiduje, że pożyczki SAFE (każda transza jest oddzielną pożyczką) można spłacać nawet do 45 lat od momentu ich udzielenia, z uwzględnieniem dziesięcioletniego okresu karencji dla spłaty kapitału.