Kompetencje do powoływania szefów Sieci Łukasiewicz przechodzą do ministra nauki

Projektowana ustawa ma na celu wprowadzenie zmian w ustawie z dnia 21 lutego 2019 r. o Sieci Badawczej Łukasiewicz (Dz. U. z 2026 r. poz. 194), zwanej dalej „ustawą o SBŁ”, polegających na: 1) przyznaniu ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki kompetencji, które w obecnym stanie prawnym pozostają w gestii ministra właściwego do spraw gospodarki, dotyczących powoływania i odwoływania członków działającego przy Prezesie Centrum Łukasiewicz organu opiniodawczo-doradczego – Kolegium Doradców oraz Rady Centrum Łukasiewicz, zwanej dalej „Radą”, w tym jej przewodniczącego; zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o SBŁ nadzór nad działalnością Centrum Łukasiewicz pod względem legalności, rzetelności, celowości i gospodarności sprawuje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, niezależnie od tego natomiast kompetencje do powoływania i odwoływania przewodniczącego oraz członków Rady, a także członków Kolegium Doradców ustawodawca powierzył ministrowi właściwemu do spraw gospodarki; dla sprawowania skutecznego nadzoru nad Centrum Łukasiewicz przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki zasadne jest, aby minister ten miał również realny wpływ na zapewnienie funkcjonowania wszystkich organów Centrum Łukasiewicz; przeniesienie tej kompetencji z ministra właściwego do spraw gospodarki na ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki umożliwi skoncentrowanie odpowiedzialności za nadzór w ramach jednego organu i pozwoli na jego wykonywanie w sposób kompleksowy; 2) uproszczeniu przepisów dotyczących zatrudnienia Prezesa i Wiceprezesów Centrum Łukasiewicz oraz dyrektorów i zastępców dyrektorów instytutów działających w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, zwanych dalej „instytutami Sieci”, opartego obecnie na dwóch równoległych podstawach prawnych – umowach o zarządzanie, tzw. kontraktach menedżerskich i powołaniach w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2025 r. poz. 277, z późn. zm.); takie rozwiązanie jest nietypowe i jedyne w polskim systemie prawa, a przy tym brak jest uzasadnienia dla jego utrzymywania, tym bardziej że może ono być źródłem nieuzasadnionych korzyści dla osób sprawujących ww. funkcje, polegających na skumulowaniu uprawnień wynikających jednocześnie z tych dwóch form zatrudnienia, a dla osób je powołujących – niepotrzebnych komplikacji związanych z nawiązywaniem i rozwiązywaniem dwóch stosunków pracy, przy czym wystąpienie przesłanek rozwiązania jednego z nich automatycznie oznacza konieczność rozwiązania drugiego, co tym bardziej przemawia za brakiem celowości utrzymywania tak skomplikowanej konstrukcji prawnej; uchylenie przepisów dotyczących umów o zarządzanie będzie natomiast wymagało uregulowania na gruncie ustawy o SBŁ zawierania z Prezesem i Wiceprezesami Centrum Łukasiewicz oraz dyrektorami i zastępcami dyrektorów instytutów Sieci umów o zakazie prowadzenia działalności konkurencyjnej.

W projektowanej ustawie proponuje się zmiany dotyczące: 1) powoływania i odwoływania członków Kolegium Doradców; 2) składu osobowego Rady; 3) powoływania i odwoływania członków Rady, w tym jej przewodniczącego; 4) umowy o zarządzanie Siecią Badawczą Łukasiewicz i umowy o zarządzanie instytutem Sieci; 5) zakazu prowadzenia działalności konkurencyjnej przez Prezesa i Wiceprezesów Centrum Łukasiewicz oraz przez dyrektorów i zastępców dyrektorów instytutów Sieci, który obecnie jest elementem umów o zarządzanie. Zmiany w art. 16 ustawy o SBŁ polegają na przeniesieniu kompetencji do powoływania i odwoływania członków Kolegium Doradców z ministra właściwego do spraw gospodarki na ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, przy czym powoływanie i odwoływanie członków będących przedstawicielami środowiska społeczno-gospodarczego lub finansowego będzie się odbywało na wniosek ministra właściwego do spraw gospodarki (nowe brzmienie art. 16 ust. 3 ustawy o SBŁ). W konsekwencji zmiany wymaga także przepis o powoływaniu członka Kolegium Doradców w przypadku odwołania albo śmierci dotychczasowego członka (art. 16 ust. 6 ustawy o SBŁ) oraz przepis zawierający upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia w sprawie trybu pracy Kolegium Doradców i wysokości wynagrodzenia jego członków (art. 16 ust. 7 ustawy o SBŁ). Proponuje się, aby rozporządzenie to wydawał minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki bez udziału ministra właściwego do spraw gospodarki. W art. 18 ustawy o SBŁ proponuje się zmiany w składzie osobowym Rady – tak, aby minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, który w obecnym stanie prawnym jest uprawniony do wskazania jednego członka Rady, wskazywał dwóch jej członków (nowe brzmienie art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy o SBŁ). Za powoływanie i odwoływanie członków Rady, w tym jej przewodniczącego, będzie odpowiedzialny minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, a nie – jak dotychczas – minister właściwy do spraw gospodarki (nowe brzmienie art. 18 ust. 2–4 ustawy o SBŁ). Proponuje się ponadto wprowadzenie funkcji zastępcy Przewodniczącego Rady (dodawany art. 18 ust. 1 pkt 1a ustawy o SBŁ), którego będzie wskazywał minister właściwy do spraw gospodarki, we wniosku kierowanym do ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Zastępca Przewodniczącego Rady będzie wykonywał zadania Przewodniczącego Rady w przypadku jego nieobecności albo czasowej niemożności wykonywania obowiązków. Rozwiązanie to stanowi funkcjonalne wzmocnienie udziału ministra właściwego do spraw gospodarki w pracach Rady, przy jednoczesnym zachowaniu przyjętego w projekcie modelu koncentracji kompetencji do powoływania członków Rady po stronie ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Celem proponowanego rozwiązania jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania Rady, a przez to zapewnienie płynnej realizacji jej strategicznych funkcji w sytuacjach, w których Przewodniczący Rady nie może wykonywać swoich obowiązków. Zmiany w art. 27 ustawy o SBŁ polegają na rozszerzeniu, w ust. 2, składu rady instytutu Sieci o przedstawiciela ministra właściwego do spraw gospodarki. W konsekwencji powyższych zmian uchylony został także pkt 4 w ust. 8, który obecnie przewiduje możliwość udziału przedstawiciela ministra właściwego do spraw gospodarki w posiedzeniach rady instytutu Sieci w charakterze obserwatora. Przepisy dostosowujące w tym zakresie przewidują, że przedstawiciel ministra właściwego do spraw gospodarki zostanie powołany do rady instytutu Sieci w dniu rozpoczęcia pierwszej kadencji tej rady następującej po dniu wejścia w życie projektowanej ustawy, natomiast do tego czasu przedstawiciel tego ministra będzie uczestniczył w posiedzeniach rady na dotychczasowych zasadach. Rozwiązanie odraczające rozszerzenie składu rady instytutu Sieci o przedstawiciela ministra właściwego do spraw gospodarki do czasu rozpoczęcia kolejnej kadencji danej rady zaproponowano ze względu na przepis art. 27 ust. 1 ustawy o SBŁ, zgodnie z którym rada instytutu Sieci może liczyć od 9 do 15 członków. Biorąc pod uwagę, że w dniu wejścia w życie projektowanej ustawy mogą funkcjonować rady instytutów Sieci złożone z maksymalnej liczby 15 członków, nie byłoby możliwe wprowadzenie do ich składu dodatkowego członka będącego przedstawicielem ministra właściwego do spraw gospodarki. Jednocześnie w art. 27 ustawy o SBŁ dodany został ust. 8a, który umożliwi udział w posiedzeniu tej rady przedstawicielowi ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. W konsekwencji zmian proponowanych w ustawie o SBŁ dotyczących przeniesienia niektórych uprawnień przysługujących na mocy jej przepisów ministrowi właściwemu do spraw gospodarki na ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki zachodzi potrzeba wprowadzenia zmian w art. 346 ust. 7 pkt 1a i art. 350 ust. 3 pkt 1a ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), tj. przepisów, które umożliwiają ministrowi właściwemu do spraw gospodarki dostęp do wykazu instytucji systemu szkolnictwa wyższego i nauki oraz bazy dokumentów planistyczno-sprawozdawczych w zakresie danych dotyczących Centrum Łukasiewicz i instytutów Sieci. Zmiana w tym zakresie polega na ograniczeniu zakresu tego dostępu jedynie do danych dotyczących instytutów Sieci. W projektowanej ustawie przewiduje się również uchylenie art. 12 i art. 22 ustawy o SBŁ dotyczących odpowiednio umowy o zarządzanie Siecią Badawczą Łukasiewicz i umowy o zarządzanie instytutem Sieci. Jednocześnie należy wskazać, że kryteria oceny pracy Prezesa i Wiceprezesów Centrum Łukasiewicz oraz dyrektorów i zastępców dyrektorów instytutów Sieci, które aktualnie są zawarte w umowach o zarządzanie Siecią Badawczą Łukasiewicz oraz w umowach o zarządzanie instytutem Sieci, będą wykorzystywane odpowiednio przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz przez Prezesa Centrum Łukasiewicz w ramach przysługujących im uprawnień nadzorczych. Spowoduje to uproszczenie zasad nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy z ww. osobami. Proponuje się także uregulowanie odpowiednio w art. 11a i w art. 21a ustawy o SBŁ zakazu prowadzenia działalności konkurencyjnej przez Prezesa i Wiceprezesów Centrum Łukasiewicz oraz przez dyrektorów i zastępców dyrektorów instytutów Sieci, który obecnie jest elementem umów o zarządzanie. Zakaz ten będzie przedmiotem odrębnych umów zawieranych z tymi osobami i będą do niego stosowane przepisy art. 1011, art. 1013 i art. 1014 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. W konsekwencji ww. zmian w projekcie przewidziano również odpowiednie przepisy przejściowe i dostosowujące.