Szkolnictwo wyższe może realizować zadania publiczne dla większej liczby organów

Celem projektu jest rozszerzenie kręgu podmiotów, które będą mogły zlecać realizację zadań publicznych mieszczących się w zakresie ich właściwości merytorycznej podmiotom systemu szkolnictwa wyższego i nauki, zapewniając równocześnie środki na realizację tych zadań. Zgodnie z obowiązującym brzmieniem art. 404 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą”, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki może zlecić uczelni, instytutowi naukowemu Polskiej Akademii Nauk, instytutowi badawczemu, podmiotowi działającemu w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz, międzynarodowemu instytutowi naukowemu utworzonemu na podstawie odrębnej ustawy działającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego wykonanie określonego zadania w zakresie ich działalności statutowej, zapewniając odpowiednie środki na jego realizację. Z art. 404 ust. 2 ustawy wynika, że zlecenie przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wykonania zadania podmiotowi systemu szkolnictwa wyższego i nauki innemu niż podmiot podlegający nadzorowi tego ministra wymaga współuczestniczenia organu sprawującego nadzór (w postaci opinii, uzgodnienia albo pośrednictwa w zleceniu zadania), a w przypadku instytutu naukowego Polskiej Akademii Nauk – Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Przepis art. 435 ust. 1 ustawy stanowi, że przez ministra wskazanego w art. 404 ust. 1 ustawy w odniesieniu do uczelni wojskowej, uczelni służb państwowych, uczelni artystycznej, uczelni medycznej i uczelni morskiej należy rozumieć ministra nadzorującego uczelnię (tj. Ministra Obrony Narodowej, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, Ministra Sprawiedliwości, ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, ministra właściwego do spraw zdrowia oraz ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej), a w odniesieniu do Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego – ministra właściwego do spraw zdrowia. Powyższe oznacza, że uprawnienie do zlecania wykonania zadań uczelni przysługuje również ministrowi nadzorującemu tę uczelnię. Szczególne rozwiązania dotyczące zlecania zadań uczelniom i Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego przewiduje art. 464 ustawy, którego przepisy regulują odpowiednio: 1) ust. 1 i 2 – zlecanie uczelniom i Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego zadań w zakresie nauczania lub kształcenia kadr naukowych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania; 2) ust. 3 – zlecanie uczelniom publicznym prowadzącym kształcenie w zakresie sportu wykonania zadań w zakresie nauczania lub kształcenia kadr dla potrzeb sportu przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej; 3) ust. 4 i 5 – zlecanie uczelniom wojskowym wykonania zadań związanych z działaniem uczelni jako jednostki wojskowej przez Ministra Obrony Narodowej; 4) ust. 6 i 7 – zlecanie uczelniom służb państwowych wykonania zadań związanych z działaniem nadzorowanej uczelni jako jednostki organizacyjnej właściwej służby przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych i Ministra Sprawiedliwości. Obowiązujące przepisy ustawy zapewniają zatem tylko kilku organom administracji rządowej możliwość zlecania podmiotom systemu szkolnictwa wyższego i nauki zadań publicznych mieszczących się w zakresie ich działalności statutowej. Tymczasem potrzeba zlecania takich zadań jest sygnalizowana również ze strony innych dysponentów części budżetowych. Jednocześnie podmioty systemu szkolnictwa wyższego i nauki dysponują potencjałem dydaktycznym i naukowym umożliwiającym realizację takich zadań.

Proponuje się wprowadzenie w ustawie rozwiązania polegającego na rozszerzeniu kręgu podmiotów, które będą mogły zlecać wykonanie zadań publicznych podmiotom systemu szkolnictwa wyższego i nauki. W tym celu proponuje się dodanie w art. 404 ustawy przepisu ust. 1a, w myśl którego dysponent części budżetowej w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.), z wyłączeniem kierownika państwowej jednostki organizacyjnej, o której mowa w art. 114 ust. 3 pkt 2 tej ustawy, w zakresie swojej właściwości merytorycznej, będzie mógł zlecić podmiotowi systemu szkolnictwa wyższego i nauki, o którym mowa w art. 404 ust. 1 ustawy, który nie jest przez niego nadzorowany, za jego zgodą, wykonanie określonego zadania mieszczącego się w zakresie działalności statutowej tego podmiotu, zapewniając odpowiednie środki na jego realizację przekazywane w formie dotacji celowej. Do rozliczania tych środków znajdą zastosowanie przepisy ustawy oraz przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zgodnie z proponowanymi rozwiązaniami uprawnienie do zlecania zadań podmiotom systemu szkolnictwa wyższego i nauki będzie zatem przysługiwało ministrom, niezależnie od ich kompetencji w zakresie nadzoru nad danym podmiotem, a także innym dysponentom części budżetowych, z wyłączeniem jednakże kierowników państwowych jednostek organizacyjnych, które nie są organami władzy lub administracji rządowej. Ponadto proponuje się zmianę art. 404 ust. 2 pkt 1 ustawy, w taki sposób, aby odnosił się do wszystkich uczelni, w tym nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, wskutek czego zlecenie zadania tym uczelniom będzie wymagało zasięgnięcia opinii tego ministra. Za zasadne uznano, aby zlecanie zadań wszystkim podmiotom systemu szkolnictwa wyższego i nauki określonym w art. 404 ust. 1 ustawy odbywało się przy współuczestnictwie organu sprawującego nadzór nad danym podmiotem, a w przypadku instytutu naukowego Polskiej Akademii Nauk – Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Dodatkowo proponuje się uchylenie przepisów art. 464 ust. 1–3 ustawy, ponieważ zarówno zakres podmiotowy, jak i zakres przedmiotowy proponowanych rozwiązań, będzie szerszy niż zakres uchylanych przepisów. Jednocześnie za zasadne uznano utrzymanie w mocy dotychczasowych rozwiązań zawartych w art. 464 ust. 4–7 ustawy ze względu na szczególny charakter zadań, jakie mogą być zlecane na podstawie tych przepisów.